ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ : Η ΓΝΩΣΤΗ -ΑΓΝΩΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΤΟΥ ΜΟΡΝΟΥ

 Η λίμνη του Μόρνου δεν δημιουργήθηκε τυχαία στη Φωκίδα. Η επιλογή της συγκεκριμένης θέσης ήταν αποτέλεσμα πολυετούς υδρολογικής, γεωλογικής και τεχνικής μελέτης. Αν και στην Ελλάδα εξετάστηκαν και άλλες πιθανές λύσεις για την υδροδότηση της Αθήνας, η λεκάνη του Μόρνου αποδείχθηκε ότι συγκέντρωνε έναν σπάνιο συνδυασμό πλεονεκτημάτων

Γιατί επιλέχθηκε η Φωκίδα;

1. Άφθονα νερά
Ο ποταμός Μόρνος συγκεντρώνει τα νερά μιας μεγάλης ορεινής λεκάνης απορροής που τροφοδοτείται από τα βουνά:

• Γκιώνα
• Βαρδούσια
• Οίτη
• τα δυτικά υψώματα του Παρνασσού.

Οι έντονες βροχοπτώσεις και τα χιόνια εξασφαλίζουν μεγάλες ποσότητες νερού κάθε χρόνο.

2. Εξαιρετική ποιότητα νερού

Το νερό του Μόρνου θεωρείται από τα καθαρότερα της Ελλάδας, επειδή:

• προέρχεται κυρίως από ορεινές φυσικές πηγές,
• η περιοχή έχει περιορισμένη βιομηχανική δραστηριότητα,
• η λεκάνη απορροής κατοικείται αραιά,
• τα ασβεστολιθικά πετρώματα λειτουργούν σαν φυσικό φίλτρο.

Γι' αυτό χρειάζεται σχετικά περιορισμένη επεξεργασία πριν φτάσει στην Αθήνα.

3. Ιδανική γεωμορφολογία

Η κοιλάδα του Μόρνου είναι στενή στο σημείο όπου κατασκευάστηκε το φράγμα.

Αυτό επέτρεψε:

• μεγάλο όγκο αποθήκευσης,
• σχετικά μικρό μήκος φράγματος,
• αυξημένη ασφάλεια και σταθερότητα.

4. Το υψόμετρο

Η λίμνη βρίσκεται περίπου στα 380 μέτρα.

Το υψόμετρο αυτό διευκολύνει τη μεταφορά του νερού προς την Αττική μέσω βαρύτητας σε μεγάλο μέρος της διαδρομής, μειώνοντας την ανάγκη για ενεργοβόρες αντλήσεις.

5. Σχετική εγγύτητα στην Αθήνα

Παρότι απέχει περίπου 200 χιλιόμετρα, η απόσταση ήταν τεχνικά διαχειρίσιμη για την κατασκευή του μεγάλου υδραγωγείου που μεταφέρει το νερό έως την Αττική

Η Λίμνη Μόρνου με αριθμούς

Η Λίμνη Μόρνου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα υδροδοτικά έργα της σύγχρονης Ελλάδας και τον βασικό ταμιευτήρα του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος της Αττικής. Τα βασικά χαρακτηριστικά της αποτυπώνουν το μέγεθος και τη στρατηγική σημασία του έργου.

Βασικά στοιχεία

• Θέση: Δωρίδα, Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας
• Ποταμός: Μόρνος
• Είδος: Τεχνητή λίμνη – ταμιευτήρας πόσιμου νερού
• Έτος ολοκλήρωσης του φράγματος: 1979
• Ύψος φράγματος: περίπου 126 μέτρα
• Μήκος στέψης φράγματος: περίπου 815 μέτρα
• Τύπος φράγματος: Χωμάτινο με αργιλικό πυρήνα
• Μέγιστη χωρητικότητα ταμιευτήρα: περίπου 780 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού
• Επιφάνεια λίμνης: περίπου 19–20 τετραγωνικά χιλιόμετρα (ανάλογα με τη στάθμη)
• Μέγιστο βάθος: ξεπερνά τα 120 μέτρα σε ορισμένα σημεία
• Υψόμετρο επιφάνειας λίμνης: περίπου 380 μέτρα

Η Λίμνη Μόρνου δημιουργήθηκε με την κατασκευή του Φράγματος του Μόρνου (1969–1979), το οποίο ανεγέρθηκε κυρίως πάνω στην κοίτη του ποταμού Μόρνου. Ωστόσο, η λίμνη δεν τροφοδοτείται μόνο από αυτόν, αλλά και από αρκετούς παραποτάμους και ορεινά ρέματα της Γκιώνας και των Βαρδουσίων.

Τα κύρια υδάτινα ρεύματα που τροφοδοτούν τη λίμνη είναι:

• Ο ποταμός Μόρνος (ο κύριος υδάτινος άξονας της λεκάνης απορροής).
• Ο Κόκκινος ποταμός, σημαντικός παραπόταμος του Μόρνου.
• Ο Χάραδρος, που συγκεντρώνει νερά από τις πλαγιές των Βαρδουσίων.
• Πλήθος ορεινών χειμάρρων και εποχικών ρεμάτων που κατεβαίνουν από:
• τη Γκιώνα,
• τα Βαρδούσια,
• την Οίτη 
• και τα γύρω ορεινά συγκροτήματα της Δωρίδας.

Η ενίσχυση από τον Εύηνο

Η φυσική παροχή του Μόρνου κρίθηκε με την πάροδο του χρόνου ανεπαρκής για τις αυξανόμενες ανάγκες της Αττικής. Για τον λόγο αυτό κατασκευάστηκε το έργο εκτροπής του ποταμού Ευήνου.

Από το 2001, μέρος των νερών του ποταμού Ευήνου μεταφέρεται μέσω:

• του Φράγματος του Ευήνου (Αγίου Δημητρίου),
• μιας σήραγγας μήκους περίπου 30 χιλιομέτρων,

και καταλήγει στη Λίμνη Μόρνου, ενισχύοντας σημαντικά τα αποθέματά της.

Ένα μοναδικό υδροδοτικό σύστημα

Σήμερα η Λίμνη Μόρνου αποτελεί την «καρδιά» του υδροδοτικού συστήματος της πρωτεύουσας. Τα νερά της προέρχονται από:

• τον ποταμό Μόρνο,
• τους παραποτάμους του (Κόκκινος, Χάραδρος και δεκάδες ορεινά ρέματα),
• καθώς και από την εκτροπή του ποταμού Ευήνου.

 

Η σημασία της για την Ελλάδα

Η Λίμνη Μόρνου αποτελεί:

• τον σημαντικότερο ταμιευτήρα πόσιμου νερού της Αττικής,
• βασικό τμήμα του Εθνικού Συστήματος Ύδρευσης,
• μία από τις μεγαλύτερες τεχνητές λίμνες της χώρας.

Από τη λίμνη υδροδοτούνται:

• η Αθήνα,
• ο Πειραιάς,
• και το σύνολο σχεδόν του Λεκανοπεδίου Αττικής.

Συνολικά, το νερό του Μόρνου καλύπτει τις ανάγκες περισσότερων από 4,5 εκατομμυρίων κατοίκων, δηλαδή σχεδόν του μισού πληθυσμού της Ελλάδας.

 

Ένα εντυπωσιακό τεχνικό έργο

Το νερό της λίμνης μεταφέρεται προς την Αττική μέσω ενός από τα μεγαλύτερα υδραγωγεία της Ευρώπης.

• Μήκος σήραγγας μεταφοράς νερού: περίπου 192 χιλιόμετρα
• Τελικός προορισμός: τα διυλιστήρια νερού της Αττικής (Κιούρκα, Μάνδρα, Πολυδένδρι κ.ά.)

Η κατασκευή της σήραγγας και του φράγματος θεωρήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια έργα της μεταπολεμικής Ελλάδας και εξακολουθεί να αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας για τη χώρα.

 

Η λίμνη και το φυσικό περιβάλλον

Η λεκάνη απορροής του Μόρνου προστατεύεται από αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς, ώστε να διατηρείται η εξαιρετική ποιότητα του νερού.

Η περιοχή περιβάλλεται από τα βουνά:

• Γκιώνα
• Βαρδούσια
• Τρίκορφο 

και φιλοξενεί πλούσια πανίδα με:

• χρυσαετούς,
• φιδαετούς,
• βίδρες,
• ζαρκάδια,
• αλεπούδες,
• αγριογούρουνα
• και δεκάδες είδη μεταναστευτικών πουλιών.

 

Η λίμνη της μνήμης

Για τη δημιουργία της λίμνης πλημμύρισαν ολόκληρες κοιλάδες, γεωργικές εκτάσεις και ιστορικοί οικισμοί.

Κάτω από τα νερά της βρίσκονται σήμερα:

• η αρχαία Καλλίπολη (Κάλλιο), μία από τις σημαντικότερες πόλεις των Οζολών Λοκρών,
• το πεδίο των συγκρούσεων κατά τη γαλατική εισβολή του 279 π.Χ., όπου οι Αιτωλοί, οι Λοκροί και οι Φωκείς ανέκοψαν την προέλαση των Γαλατών προς τους Δελφούς,
• παλαιοί οικισμοί, καλλιέργειες, δρόμοι και εκκλησίες, που αποτελούν σήμερα ένα μοναδικό «υποθαλάσσιο» ιστορικό τοπίο.

Το χαρακτηριστικό καμπαναριό του παλαιού Αγίου Νικολάου, που εμφανίζεται όταν πέφτει η στάθμη του νερού, αποτελεί το πιο συγκινητικό σύμβολο αυτής της χαμένης κοιλάδας.

 

Γνωρίζατε ότι…

💧 Κάθε ποτήρι νερό που πίνεται στην Αθήνα μπορεί να έχει ξεκινήσει το ταξίδι του από τις πλαγιές της Γκιώνας και των Βαρδουσίων .

Η Λίμνη Μόρνου δεν αποτελεί μόνο ένα σπουδαίο τεχνικό έργο. Είναι ένας τόπος όπου η φύση, η ιστορία, η μνήμη και η σύγχρονη ζωή συνδέονται άρρηκτα, καθιστώντας τη Φωκίδα έναν από τους σημαντικότερους «υδροδότες» της Ελλάδας.

                                                    

                                                            

                                                          

                                                          

                                                            

НЕИЗВЕСТНАЯ ФОКИДА: ВЕЛИКИЙ ХУДОЖНИК ВАСИЛИЙ ПОЛЕНОВ В ДЕЛЬФАХ И ЕГО ЧЕТЫРЕ «ФОКИДСКИЕ» РАБОТЫ

В Саратове в 2023 на Российских Дельфийских Играх будучи в музей им Радищева , ходя по залам вдруг увидел очень знакомую мне картину , присмотрелся, а это наша Фокида , вид на гору Гкьона и деревню Серникаки, рядом с Амфиссой, а рядом еще картина , со святыми Дельфийскими скалами, где Аполлон убил Питона, и дал начало Празднования Дельфийских Игр, присмотрелся , кто автор? Батюшки, сам Василий Поленов. Потом уже дома , нашел это место , откуда он написал первый картину . Так что спасибо Играм еще раз!

Василий Поленов в Дельфах

Русский художник, которого покорили Фокида и свет Парнаса

Среди выдающихся европейских и русских путешественников, художников и писателей, посетивших Грецию в поисках «духа античности», особое место занимает одна из самых поэтичных фигур русского искусства — великий художник Василий Поленов.

Он побывал в Греции трижды и оставил после себя одни из самых проникновенных и атмосферных изображений Дельф и Фокиды, когда-либо созданных иностранным художником.

Связь Поленова с Фокидой не была обычным эпизодом путешествия. Дельфы, Федриады, Кастальский источник и долина Плистоса стали для него почти мистическим пространством — живым диалогом природы, мифа и вечности.

Художник «вечной Эллады»

Впервые Поленов посетил Грецию в 1882 году, возвращаясь из большой экспедиции на Ближний Восток, где собирал материал для своей знаменитой картины «Христос и грешница».

Затем последовали ещё две поездки — в 1899 и 1911 годах.

Греция глубоко потрясла художника.

Его привлекали не только античные памятники как археологические реликвии. Гораздо сильнее его вдохновляли непрерывность греческого пейзажа, неповторимый свет и ощущение истории, неразрывно слитой с природой.

В своих греческих произведениях Поленов создал настоящий гимн «вечной классической Элладе». Он с глубоким уважением и удивительной лирической чистотой писал Парфенон и Эрехтейон Афинского Акрополя. Позднее впечатления от путешествий по Греции вдохновили его на создание театральных декораций и даже собственной оперы «Призраки Эллады».

Кто такой Василий Поленов?

Василий Поленов родился в Санкт-Петербурге и по праву считается одним из крупнейших русских художников конца XIX века.

С 1863 по 1871 год он обучался в Императорской Академии художеств, где уже в молодые годы проявил редкий талант к передаче света, пейзажа и тончайших состояний природы.

Во время Русско-турецкой войны 1877–1878 годов Поленов служил военным художником, запечатлевая сцены с театра военных действий. Этот опыт оказал глубокое влияние на его художественное мировоззрение, усилив интерес к человеку и исторической памяти.

После возвращения он примкнул к знаменитому художественному объединению Передвижников, выступавшему против академических канонов и стремившемуся приблизить искусство к обществу и реальной жизни.

Его произведения вызвали искреннее восхищение крупнейшего русского коллекционера и основателя знаменитой Третьяковской галереи Павла Михайловича Третьякова.

Поленов был не только выдающимся живописцем.

Он проявил себя также как театральный художник, музыкант и композитор. Его глубокая любовь к Греции и античному миру воплотилась в опере «Призраки Эллады» (Призраки Эллады), впервые представленной в 1906 году в Большом зале Московской консерватории.

Эта опера, как и многие его сценические работы, непосредственно вдохновлена путешествиями по Греции, пейзажами Средиземноморья и прежде всего таинственной атмосферой Дельф и древней эллинской земли.

Для Поленова Греция была не просто страной античных памятников. Она являлась живой цивилизацией, духовным идеалом, соединяющим природу, человека и искусство.

Однако вершиной его греческих впечатлений, по-видимому, стало путешествие в Фокиду и Дельфы в 1911 году.

Дельфы Поленова — там, где миф встречается со светом

В июле 1911 года Поленов покинул Афины на небольшом пароходе, пересёк Коринфский залив, прибыл в Итею, а затем продолжил путь в Дельфы на конном экипаже.

В своём дневнике художник с большим воодушевлением описывает это путешествие:

«Небольшие, но таинственные развалины у подножия Парнаса… Ущелье, где, по преданию, обитал Пифон и откуда ныне бьёт Кастальский источник, произвело на меня глубочайшее впечатление…»

Суровая красота фокидской земли буквально покорила художника.

Отвесные скалы Федриад, ущелье Касталии, долина Плистоса и руины святилища Аполлона стали источником вдохновения для серии выдающихся произведений.

Особенно трогателен небольшой эпизод, который сам Поленов записал в своём дневнике во время пребывания в Дельфах в июле 1911 года.

Пока художник писал долину Плистоса, рядом с ним остановился маленький греческий мальчик лет восьми и молча наблюдал за его работой. Поленов отмечает, что у ребёнка были светлые волосы и голубые глаза. Сначала художник принял его за девочку, поскольку мальчик был одет в длинный традиционный передник — такую одежду тогда нередко носили сельские дети.

Ребёнок долго и внимательно смотрел на картину, не произнося ни слова. Но когда Поленов добавил на полотно глубокий голубой цвет далёких гор, мальчик неожиданно громко рассмеялся и стремительно убежал.

Лишь немного позже художник понял причину такой реакции.

Ребёнок был в восторге от того, что, как он выразился, «наши горы получились совсем как настоящие».

Этот небольшой эпизод раскрывает одну из главных особенностей искусства Поленова. Он писал Грецию не как далёкую экзотическую страну, а как живую землю, жители которой узнавали самих себя в его картинах.

Не случайно свою запись о пребывании в Дельфах художник завершил словами:

«В общем, путешествие удалось…»

И действительно, дельфийские полотна Поленова до сих пор остаются одними из самых поэтичных и достоверных художественных свидетельств Фокиды начала XX века.

Четыре дельфийские произведения Поленова

1. «Дельфы»

В этой работе художник изображает Сокровищницу афинян и древние руины, раскинувшиеся у подножия величественных тенистых склонов Парнаса.

Перед зрителем предстает не просто археологический пейзаж, а глубокое художественное размышление о противостоянии человека и вечности природы.

Скалы почти грозно возвышаются над святилищем, напоминая о том, что Дельфы были не только городом и местом прорицаний, но прежде всего священной землёй, неразрывно связанной с самой природой и её древними мифами.

2. «Дорога в Дельфы» (1911)

Это, пожалуй, самая известная из всех дельфийских работ Поленова.

Художник запечатлел дорогу, ведущую из Хриссо в Дельфы. Примечательно, что этот участок пути практически не изменился и сохранился до наших дней.

Перед зрителем открывается горная дорога, однако взгляд направлен не в сторону святилища, а назад — через кипарисы и каменистые склоны.

На картине изображены деревня Серникаки и предгорья горного массива Гьона.

Вся композиция наполнена ощущением покоя, величия и той глубокой тишины, которую и сегодня испытывает каждый, кто поднимается по дороге к Дельфам.

Эта картина по праву считается одним из наиболее значительных греческих пейзажей в творчестве Поленова.

 

 3. «Храм Аполлона в Дельфах»

В этой работе Поленов с поразительной исторической точностью передал руины святилища Аполлона в Дельфах.

Художник не идеализирует античные памятники и не пытается романтически «воссоздать» их первоначальный облик.

Он изображает их такими, какими увидел собственными глазами: залитыми ослепительным греческим светом, отмеченными следами времени, но по-прежнему исполненными величия и внутренней силы.

Именно эта художественная честность является одной из наиболее характерных черт творчества Поленова. Он стремился показать не воображаемую античность, а её живое присутствие в современном ему пейзаже.

4. «Кастальское ущелье»

Самое мистическое произведение дельфийского цикла

Среди всех греческих работ Поленова особое место занимает знаменитое полотно «Кастальское ущелье».

На картине изображены величественные скалы Федриады, разделённые глубоким ущельем, где, согласно древнегреческому мифу, обитал Пифон до того, как был поражён стрелами Аполлона.

В глубине ущелья течёт священный Кастальский источник.

Гигантские скалы почти полностью закрывают небо, оставляя лишь узкую полосу света.

Тёплые землисто-коричневые и серебристо-голубые оттенки создают ощущение благоговения, тишины и первозданной силы природы.

Это произведение связано и с одним из самых масштабных художественных замыслов Поленова, который, однако, так и не был реализован.

Художник принимал участие в разработке проекта декоративного оформления Музея изящных искусств в Москве (ныне Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина), где греческие пейзажи должны были стать фоном для выдающихся произведений античного искусства.

Хотя этот проект так и не был осуществлён, дельфийские полотна Поленова сохранились как уникальное свидетельство его художественного замысла и глубокой духовной связи с Элладой.

Фокида глазами русского художника

Именно взгляд Поленова делает его произведения столь необыкновенными.

Он воспринимает Фокиду не как «музей античных руин».

Перед ним — живая земля.

Свет Греции.

Величественный Парнас.

Долина Плистоса.

Дети Дельф.

И ощущение того, что древние мифы по-прежнему продолжают жить и дышать среди этого ландшафта. В его картинах Дельфы перестают быть лишь археологическим памятником.Они превращаются в духовное пространство — место встречи природы, истории и человеческой души.

И, пожалуй, именно в этом заключается величайшее достижение Василия Поленова.

Ему удалось передать на своих полотнах то чувство, которое и сегодня испытывает каждый путешественник, впервые увидевший Фокиду:

кажется, что в Дельфах время никогда по-настоящему не прекращало своего течения.

 

                                                     

                                                              

                                                              

                                                              

                                                              

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ : Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΒΑΣΙΛΙ ΠΟΛΕΝΟΦ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ 4 "ΦΩΚΙΚΑ" ΕΡΓΑ ΤΟΥ

 

Βασίλι Πολένοφ στους Δελφούς

Ο Ρώσος ζωγράφος που μαγεύτηκε από τη Φωκίδα και το φως του Παρνασσού

Ανάμεσα στους μεγάλους Ευρωπαίους και Ρώσους περιηγητές, ζωγράφους και λογοτέχνες που ταξίδεψαν στην Ελλάδα αναζητώντας το «πνεύμα της αρχαιότητας», ξεχωρίζει μια ιδιαίτερα ποιητική μορφή: ο σπουδαίος Ρώσος ζωγράφος Βασίλι Πολένοφ.
Ο καλλιτέχνης επισκέφθηκε την Ελλάδα τρεις φορές και άφησε πίσω του μερικές από τις πιο ατμοσφαιρικές απεικονίσεις των Δελφών και της Φωκίδας που δημιούργησε ποτέ ξένος ζωγράφος.

Η σχέση του Πολένοφ με τη Φωκίδα δεν ήταν μια απλή τουριστική στάση. Οι Δελφοί, οι Φαιδριάδες, η Κασταλία πηγή και η κοιλάδα του Πλειστού έγιναν για εκείνον τόποι σχεδόν μυστικιστικοί — ένας ζωντανός διάλογος ανάμεσα στη φύση, τον μύθο και την αιωνιότητα.

 Ο ζωγράφος της «αιώνιας Ελλάδας»

Ο Πολένοφ ταξίδεψε πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1882, επιστρέφοντας από μεγάλη αποστολή στη Μέση Ανατολή, όπου συγκέντρωνε υλικό για τον περίφημο πίνακά του «Ο Χριστός και η αμαρτωλή».
Ακολούθησαν ακόμη δύο ταξίδια, το 1899 και το 1911.

Η Ελλάδα τον συγκλόνισε βαθιά.
Δεν τον ενδιέφεραν μόνο τα αρχαία μνημεία ως αρχαιολογικά κατάλοιπα· τον συγκινούσε η ζωντανή συνέχεια του ελληνικού τοπίου, το φως, η αίσθηση της ιστορίας μέσα στη φύση.

Στα ελληνικά έργα του δημιούργησε έναν ύμνο στην «αιώνια κλασική Ελλάδα». Ζωγράφισε τον Παρθενώνα και το Ερέχθειο της Ακρόπολης με σεβασμό και λυρική καθαρότητα, ενώ αργότερα οι εμπειρίες του ενέπνευσαν θεατρικά σκηνικά, ακόμη και την όπερά του «Φαντάσματα της Ελλάδας».

Ποιος ήταν ο Βασίλι Πολένοφ?

Ο Βασίλι Πολένοφ γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της ρωσικής ζωγραφικής του τέλους του 19ου αιώνα.
Σπούδασε στην Αυτοκρατορική Ακαδημία Τεχνών από το 1863 έως το 1871 και από νωρίς ξεχώρισε για την ευαισθησία με την οποία απέδιδε το φως, το τοπίο και την ατμόσφαιρα.

Κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1877–1878) υπηρέτησε ως πολεμικός ζωγράφος, καταγράφοντας σκηνές από το μέτωπο. Οι εμπειρίες αυτές φαίνεται πως επηρέασαν βαθιά τη ματιά του απέναντι στον άνθρωπο και την ιστορία.

Μετά την επιστροφή του συνδέθηκε με το περίφημο ρωσικό καλλιτεχνικό κίνημα των «Περιπλανώμενων» (Peredvizhniki), μιας ομάδας ζωγράφων που αντιδρούσε στον ακαδημαϊσμό και επιδίωκε να φέρει την τέχνη πιο κοντά στην κοινωνία και την πραγματική ζωή.
Τα έργα του προκάλεσαν τον θαυμασμό του μεγάλου Ρώσου συλλέκτη και ιδρυτή της περίφημης Πινακοθήκης Τρετιακόφ, Πάβελ Τρετιακόφ.

Ο Πολένοφ δεν ήταν μόνο ζωγράφος.
Υπήρξε επίσης σκηνογράφος, μουσικός και δημιουργός όπερας. Η βαθιά του αγάπη για την Ελλάδα και τον αρχαίο ελληνικό κόσμο τον οδήγησε στη δημιουργία της όπερας «Φαντάσματα της Ελλάδας» (Призраки Эллады), η οποία παρουσιάστηκε το 1906 στη Μεγάλη Αίθουσα του Ωδείου της Μόσχα.

Η όπερα αυτή, όπως και πολλά από τα σκηνικά του έργα, ήταν άμεσα επηρεασμένη από τα ταξίδια του στην Ελλάδα, τα τοπία της Μεσογείου και κυρίως από τη μυσταγωγική ατμόσφαιρα των Δελφών και της αρχαίας ελληνικής γης.

Για τον Πολένοφ, η Ελλάδα δεν ήταν απλώς ένας τόπος αρχαιοτήτων· ήταν ένας ζωντανός πολιτισμός, ένα πνευματικό ιδεώδες που συνέδεε τη φύση, τον άνθρωπο και την τέχνη.

 

 Όμως το αποκορύφωμα της ελληνικής του εμπειρίας φαίνεται πως υπήρξε η επίσκεψή του στη Φωκίδα και στους Δελφούς το 1911.

 

Οι Δελφοί του Πολένοφ — εκεί όπου ο μύθος συναντά το φως

Τον Ιούλιο του 1911 ο Πολένοφ έφυγε από την Αθήνα με μικρό ατμόπλοιο προς τον Κορινθιακό , έφτασε στην Ιτέα και από εκεί συνέχισε προς τους Δελφούς με άμαξα.

Στο ημερολόγιό του περιγράφει με ενθουσιασμό το ταξίδι:

«Μικρά αλλά μυστηριώδη ερείπια στους πρόποδες του Παρνασσού… Το φαράγγι όπου κατοικούσε ο Πύθων και από όπου τώρα αναβλύζει η Κασταλία πηγή με εντυπωσίασε βαθιά…»

Η άγρια ομορφιά της φωκικής γης τον καθήλωσε.
Οι απόκρημνες Φαιδριάδες, η χαράδρα της Κασταλίας, η κοιλάδα του Πλειστού και τα ερείπια του ιερού του Απόλλωνα έγιναν πηγή έμπνευσης για μια σειρά εξαιρετικών έργων.

Ιδιαίτερα συγκινητική είναι μια μικρή ιστορία που καταγράφει ο ίδιος ο Πολένοφ στο ημερολόγιό του από τους Δελφούς, τον Ιούλιο του 1911.

Ενώ ζωγράφιζε την κοιλάδα του Πλειστού, ένα μικρό ελληνόπουλο περίπου οκτώ ετών στάθηκε δίπλα του και παρακολουθούσε σιωπηλά την εργασία του. Ο ζωγράφος σημειώνει πως το παιδί είχε ξανθά μαλλιά και γαλανά μάτια, ενώ αρχικά νόμιζε πως ήταν κορίτσι, επειδή φορούσε μακριά παραδοσιακή ποδιά, όπως συνηθιζόταν τότε στα παιδιά της υπαίθρου.

Το παιδί κοιτούσε με μεγάλη προσοχή τον πίνακα χωρίς να μιλά. Όταν όμως ο Πολένοφ πρόσθεσε το βαθύ γαλάζιο χρώμα των βουνών στο βάθος της κοιλάδας, το μικρό αγόρι ξέσπασε ξαφνικά σε δυνατά γέλια και έτρεξε μακριά.

Λίγο αργότερα, ο ζωγράφος κατάλαβε τον λόγο της αντίδρασής του:
το παιδί είχε ενθουσιαστεί επειδή «τα βουνά τους βγήκαν τόσο αληθινά».

Η μικρή αυτή σκηνή αποκαλύπτει κάτι πολύ ουσιαστικό για την τέχνη του Πολένοφ. Δεν ζωγράφιζε την Ελλάδα σαν έναν μακρινό εξωτικό τόπο, αλλά σαν μια ζωντανή πατρίδα ανθρώπων που αναγνώριζαν τον εαυτό τους μέσα στους πίνακές του.

Ο ίδιος άλλωστε έκλεινε την αναφορά του στους Δελφούς με τη φράση:

«Γενικά, το ταξίδι πέτυχε…»

Και πράγματι, οι δελφικοί πίνακες του Πολένοφ παραμένουν μέχρι σήμερα από τις πιο ποιητικές και αυθεντικές εικαστικές μαρτυρίες της Φωκίδας των αρχών του 20ού αιώνα.

 

 

Τα τέσσερα δελφικά έργα του Πολένοφ

1. «Δελφοί»

Σε αυτό το έργο ο καλλιτέχνης αποτυπώνει τον Θησαυρό των Αθηνάων και   τα αρχαία ερείπια κάτω από τις τεράστιες σκιερές μάζες του Παρνασσού.
Δεν πρόκειται απλώς για αρχαιολογικό τοπίο — είναι μια οπτική αναμέτρηση ανάμεσα στον άνθρωπο και την αιωνιότητα της φύσης.

Οι βράχοι κυριαρχούν σχεδόν απειλητικά πάνω από το ιερό, θυμίζοντας πως οι Δελφοί δεν ήταν μόνο πόλη και μαντείο, αλλά τόπος ιερός, δεμένος με τη γη και τους μύθους της.

---

2. «Δρόμος προς τους Δελφούς» (1911)

Πρόκειται ίσως για το πιο γνωστό δελφικό έργο του Πολένοφ. Ο ζωγραφος αποθανατησε τον δρόμο απο το Χρισσό στους Δελφους, το σημείο αυτό υπάρχει αλόβητο και σημερα . 

Ο θεατής βλέπει τον ορεινό δρόμο που δεν  οδηγεί προς το μαντείο, αλλά αντιθέτως,  κοιτάει πίσω του, ανάμεσα σε κυπαρίσσια και βραχώδεις πλαγιές. Στο έργο απεικονίζται το χωριο Σερνικάκι και οι πρόποδες της Γκιώνας. 
Η σύνθεση αποπνέει γαλήνη, μεγαλείο και εκείνη τη βαθιά σιωπή που ακόμη και σήμερα αισθάνεται κανείς ανεβαίνοντας προς τους Δελφούς.

Το έργο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά τοπία του ζωγράφου.

 

3. «Ναός του Απόλλωνα στους Δελφούς»

Ο Πολένοφ απέδωσε με αξιοθαύμαστη ιστορική ακρίβεια τα ερείπια του ιερού του Απόλλωνα.

Δεν εξιδανικεύει τα μνημεία ούτε τα «ανακατασκευάζει» ρομαντικά.
Τα παρουσιάζει όπως τα αντίκρισε: λουσμένα στο εκτυφλωτικό ελληνικό φως, πληγωμένα από τον χρόνο αλλά ακόμη μεγαλοπρεπή.

Αυτή η ειλικρίνεια είναι χαρακτηριστική της τέχνης του.

---

4. «Η Κασταλία Χαράδρα»

Το πιο μυστικιστικό έργο της δελφικής σειράς

Ανάμεσα στα ελληνικά έργα του Πολένοφ ξεχωρίζει η περίφημη «Κασταλία Χαράδρα».

Ο πίνακας απεικονίζει τις Φαιδριάδες, χωρισμένες από το βαθύ ρήγμα όπου, σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο, κατοικούσε ο Πύθων πριν θανατωθεί από τον Απόλλωνα.

Στο βάθος κυλά η ιερή Κασταλία πηγή.

Οι τεράστιοι βράχοι σχεδόν καταπίνουν τον ουρανό, αφήνοντας μόνο μια λεπτή λωρίδα φωτός.
Οι γήινες καφέ και ασημογάλαζες αποχρώσεις δημιουργούν μια αίσθηση δέους και αρχέγονης δύναμης.

Το έργο συνδέεται άμεσα και με ένα μεγάλο καλλιτεχνικό όραμα που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ: ο Πολένοφ συμμετείχε στον σχεδιασμό διακόσμησης του Μουσείου Καλών Τεχνών της Μόσχας (σημερινό Μουσείο Πούσκιν), όπου τα ελληνικά τοπία θα λειτουργούσαν ως φόντο για αριστουργήματα της αρχαιότητας.

Το σχέδιο δεν πραγματοποιήθηκε, όμως οι δελφικοί πίνακες σώθηκαν ως μοναδική μαρτυρία εκείνου του οράματος.

 

Η Φωκίδα μέσα από τα μάτια ενός Ρώσου καλλιτέχνη

Αυτό που κάνει τα έργα του Πολένοφ τόσο ξεχωριστά είναι ότι δεν βλέπει τη Φωκίδα ως «μουσείο ερειπίων».
Βλέπει έναν ζωντανό τόπο.

Το ελληνικό φως.
Τα βουνά του Παρνασσού.
Την κοιλάδα του Πλειστού.
Τα παιδιά των Δελφών.
Την αίσθηση ότι οι μύθοι εξακολουθούν να αναπνέουν μέσα στο τοπίο.

Μέσα από τους πίνακές του, οι Δελφοί γίνονται κάτι περισσότερο από αρχαιολογικός χώρος: μετατρέπονται σε πνευματικό τοπίο, σε τόπο συνάντησης της φύσης, της ιστορίας και της ανθρώπινης ψυχής.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο επίτευγμα του Πολένοφ:
ότι κατάφερε να αποδώσει στους πίνακές του εκείνο που ακόμη αισθάνεται κάθε ταξιδιώτης όταν αντικρίζει τη Φωκίδα — πως στους Δελφούς ο χρόνος δεν έχει περάσει ποτέ πραγματικά.