ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ: ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ - ΟΙ 3 ΦΙΛΟΙ ΣΤΗΝ ΑΥΛΗ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΙΛΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΗΠΑΡΞΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΒΙΑΣ

 

Οι τρεις φίλοι στην αυλή του Αλή Πασά

Από τη φιλια, συνύπαρξη και μαθητεία στην εξουσία έως τη Γραβιά της εκδίκησης

Στις αρχές του 19ου αιώνα, η αυλή του Αλή Πασά Τεπελενλή στα Ιωάννινα υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα στρατιωτικά και πολιτικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια. Την περίοδο 1805–1820, στο περιβάλλον αυτό συνυπήρξαν τρεις μορφές που έμελλε να συνδεθούν δραματικά με την Ελληνική Επανάσταση: ο Αθανάσιος Διάκος, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος και ο Ομέρ Βρυώνης. Η κοινή τους πορεία ξεκίνησε μέσα από προσωπικές σχέσεις, στρατιωτική εκπαίδευση και συντροφικότητα· κατέληξε όμως σε θανάσιμη σύγκρουση.

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος εισήλθε στον κύκλο του Αλή Πασά το 1806, όταν ο Τεπελενλής, θυμούμενος την προσωπική του φιλία με τον εκλιπόντα πατέρα του Ανδρούτσου, τον αναζήτησε και τον έφερε στην αυλή των Ιωαννίνων – ή, κατά δεύτερη εκδοχή, ανταποκρίθηκε σε αίτημα της μητέρας του. Εκεί ο νεαρός Οδυσσέας φοίτησε στη στρατιωτική σχολή του Αλή Πασά και έζησε έναν ταραχώδη βίο, με παραπτώματα που σχεδόν πάντα συγχωρούνταν από τον προστάτη του. Σε ηλικία μόλις δεκαπέντε ετών κατατάχθηκε στην προσωπική σωματοφυλακή του Αλή Πασά και σύντομα αναδείχθηκε αρχηγός της προσωπικής του φρουράς, αποδεικνύοντας εξαιρετική στρατιωτική ικανότητα. Παράλληλα, φαίνεται ότι προσήλθε –είτε επιφανειακά είτε συνειδητά– στην αλεβιτική θρησκεία των Μπεκτασήδων, στην οποία ανήκε και ο Αλή Πασάς.

Στο ίδιο περιβάλλον κινήθηκε και ο Αθανάσιος Διάκος, πρώην μοναχός που εξελίχθηκε σε αρματολό, διακρινόμενος για το ήθος, την πίστη και την πολεμική του ανδρεία. Δίπλα τους, ο Ομέρ Βρυώνης, αλβανικής καταγωγής, ανελίχθηκε σε έναν από τους ισχυρότερους και σκληρότερους στρατηγούς του Αλή Πασά. Οι τρεις άνδρες συνδέθηκαν μέσα από κοινές εμπειρίες και στρατιωτική μαθητεία, δημιουργώντας δεσμούς που έμοιαζαν ισχυροί.

Η Επανάσταση του 1821 διέλυσε αυτούς τους δεσμούς. Ο Ανδρούτσος είχε ήδη μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία το 1818 και το 1819 διορίστηκε δερβέναγας στην ανατολική Στερεά Ελλάδα, προετοιμάζοντας το έδαφος για την εξέγερση. Ο Διάκος στάθηκε από τους πρώτους στην πρώτη γραμμή του Αγώνα. Ο Βρυώνης, αντιθέτως, τέθηκε επικεφαλής των οθωμανικών δυνάμεων για την καταστολή της επανάστασης.

Η σύγκρουση κορυφώθηκε στη Μάχη της Αλαμάνας (Απρίλιος 1821), όπου ο Αθανάσιος Διάκος πολέμησε μέχρι τέλους, συνελήφθη τραυματισμένος και οδηγήθηκε μπροστά στον Ομέρ Βρυώνη. Παρά την παλαιά τους γνωριμία και φιλια ετών , ο Βρυώνης δεν τον έσωσε· ο Διάκος θανατώθηκε με ανασκολοπισμό, γεγονός που τον ανέδειξε σε μάρτυρα του Αγώνα και χαράχτηκε βαθιά στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 8 Μαΐου 1821, γράφτηκε η απάντηση. Στην ηρωική Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς, μόλις 118 Έλληνες υπό τον Οδυσσέα Ανδρούτσο,  ενώ το κύριο σώμα των 1200 Ελλήνων υποχώρησε απο την Γραβία ,  αντιμετώπισαν επιτυχώς περίπου 8.000 Οθωμανούς του Ομέρ Βρυώνη. Ανάμεσα στους 118 βρίσκονταν και άνδρες που αργότερα θα γίνονταν οι δολοφόνοι του ίδιου του Ανδρούτσου – μια ακόμη τραγική ειρωνεία της Ιστορίας. Η μάχη υπήρξε συντριπτική ήττα για τον Βρυώνη και καθοριστική νίκη για την Επανάσταση στην ανατολική Στερεά.

Η Γραβιά δεν ήταν μόνο στρατιωτικός θρίαμβος· είχε και βαθύ προσωπικό χαρακτήρα. Εκεί ο Ανδρούτσος εκδικήθηκε, συμβολικά και ουσιαστικά, τον θάνατο του παλιού του συντρόφου, του Αθανασίου Διάκου. Τότε γεννήθηκε και το γνωστό δημοτικό τραγούδι:
«Τ’ Αντρούτσου η μάνα χαίρεται, του Διάκου καμαρώνει.
Γιατί έχουν γιους αρματολούς και γιους καπεταναίους.
Ανδρούτσος φυλάει τη Γραβιά, Διάκος την Αλαμάνα.»

Στη Γραβιά, όπως έχει ειπωθεί, η στρατηγική ιδιοφυΐα του Ανδρούτσου θριάμβευσε. Η νίκη του τον ανέδειξε δικαιωματικά σε αρχηγό των όπλων της Βοιωτίας και επηρέασε καθοριστικά την πορεία της Επανάστασης στην ανατολική Στερεά τα επόμενα χρόνια.

Η ιστορία των Διάκου, Ανδρούτσου και Βρυώνη αποτελεί ένα πυκνό ιστορικό δράμα: από τη συνύπαρξη και τη φιλία στην αυλή του Αλή Πασά, στη βίαιη ρήξη, τη θυσία και την εκδίκηση. Είναι μια αφήγηση που αποτυπώνει με ένταση το πώς οι προσωπικές σχέσεις συντρίβονται από τις μεγάλες ιστορικές συγκρούσεις και πώς η Ιστορία μετατρέπει τη μαθητεία στην εξουσία σε πεδίο αίματος και μνήμης.