Εξερευνώντας την Ευρώπη με τον Αλέξανδρο Κυριακίδη! Discovering Europe with Alexandros Kyriakidis!: ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ: ΤΟ ΡΩΣΣΙΚΟ ΜΠΡΙΚΙ "ΑΙΑΣ" ΚΑΙ Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΙΡΑΤΕΣ ΣΤΟ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΒΙΔΑΒΗΣ (ΑΓΙΟΙ ΠΑΝΤΕΣ)

ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΜΠΡΙΚΙ «ΑΙΑΣ»ΚΑΙ Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΒΙΔΑΒΗΣ (28 ΜΑΡΤΙΟΥ 1832) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΤΕΙΑΣ ΣΤΗ ΦΩΚΙΔΑ

Στα πρώτα, ταραγμένα χρόνια της ύπαρξης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, η θάλασσα δεν είχε ακόμη ειρηνεύσει. Παρότι η Ελληνική Επανάσταση είχε λήξει, η πειρατεία εξακολουθούσε να μαστίζει τα παράλια της Στερεάς Ελλάδας και του Κορινθιακού κόλπου, απειλώντας το εμπόριο, τις παράκτιες κοινότητες και τη ναυτική ασφάλεια. Ανάμεσα στα λιμάνια που δοκιμάστηκαν ιδιαίτερα βρισκόταν και το Γαλαξίδι, σημαντικό ναυτικό κέντρο της Φωκίδας.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται ένα σχεδόν λησμονημένο αλλά απολύτως τεκμηριωμένο επεισόδιο, καταγεγραμμένο στο ρωσικό ιστορικό έργο των Γ. Ν. Παλαιολόγου και Μ. Σ. Σιβίνη (1867), το οποίο φωτίζει τη ρωσική ναυτική παρουσία και δράση στον Κορινθιακό κόλπο.

Η 26η Μαρτίου 1832 – Ο κόλπος της Βιδάβης

Στις 26 Μαρτίου 1832, το ρωσικό πολεμικό μπρίκι «Αίας», επιχειρώντας στον Κορινθιακό κόλπο στο πλαίσιο της διεθνούς ναυτικής επιτήρησης, εντόπισε πέντε πειρατικά πλοία στον κόλπο της Βιδάβης, στη βόρεια ακτή της Φωκίδας — περιοχή που αντιστοιχεί στο σημερινό χωριό Άγιοι Πάντες.

Αξίζει να τονιστεί ότι το μπρίκι «Αίας» δεν ενεργούσε μεμονωμένα, αλλά ανήκε στον ρωσικό στόλο της Μεσογείου, ο οποίος βρισκόταν στην Ελλάδα υπό τη διοίκηση του ναυάρχου Πιότρ Ιβάνοβιτς Ρικόρντ (Пётр Иванович Рикорд).

Ο Ρικόρντ παρέμεινε στον ελληνικό χώρο και μετά τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827) στη θέση του Ναυάρχου Χέιντεν ως επικεφαλής πια του Ρώσσικου στόλου , σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο, κατά την οποία η Ελλάδα προσπαθούσε να μεταβεί από την επαναστατική κατάσταση στη συγκρότηση οργανωμένου κράτους. Η παρουσία του ρωσικού στόλου δεν είχε πλέον πολεμικό χαρακτήρα, αλλά σταθεροποιητικό και προστατευτικό, με κύριο στόχο την ασφάλεια των θαλασσίων οδών, την καταστολή της πειρατείας και την υποστήριξη της διεθνούς τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο ίδιος ο ναύαρχος Ρικόρντ συνεργάστηκε στενά με τον Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας, στηρίζοντας έμπρακτα τη νεοσύστατη ελληνική διοίκηση, η οποία δεν διέθετε ακόμη επαρκές ναυτικό για την επιβολή της νομιμότητας στα ελληνικά ύδατα.

Σύντομο βιογραφικό του ναυάρχου Πιότρ Ιβάνοβιτς Ρικόρντ

Ο Πιότρ Ιβάνοβιτς Ρικόρντ (Пётр Иванович Рикорд, 1776–1855) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του ρωσικού αυτοκρατορικού ναυτικού κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Καταγόταν από οικογένεια ευγενών και εισήλθε σε νεαρή ηλικία στο Ναυτικό Σώμα της Αγίας Πετρούπολης. Από νωρίς διακρίθηκε για τις οργανωτικές του ικανότητες, την επιστημονική του κατάρτιση και τη στρατηγική του σκέψη.

Συμμετείχε σε μεγάλες ναυτικές αποστολές της Ρωσίας, τόσο στον Ατλαντικό όσο και στον Ειρηνικό Ωκεανό, ενώ διακρίθηκε ιδιαίτερα ως εξερευνητής και χαρτογράφος. Το όνομά του συνδέθηκε με την ενίσχυση της ρωσικής ναυτικής παρουσίας στις διεθνείς θάλασσες και με την αναβάθμιση της επιχειρησιακής ικανότητας του στόλου.

Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης και μετά τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827), ο Ρικόρντ τοποθετήθηκε επικεφαλής ρωσικών ναυτικών δυνάμεων που παρέμειναν στον ελλαδικό χώρο. Η αποστολή του δεν ήταν πλέον πολεμική, αλλά επιτηρητική, ειρηνευτική και σταθεροποιητική, σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα, αν και διεθνώς αναγνωρισμένη, παρέμενε εύθραυστη εσωτερικά και εκτεθειμένη σε κινδύνους όπως η πειρατεία.

Η πολιτική και στρατηγική σχέση Ρικόρντ – Ιωάννη Καποδίστρια

Η παρουσία του ναυάρχου Ρικόρντ στην Ελλάδα συνδέεται άμεσα με τον Ιωάννη Καποδίστρια, τον πρώτο Κυβερνήτη του ελληνικού κράτους. Η σχέση τους δεν ήταν τυπική, αλλά βαθιά πολιτική και στρατηγική, βασισμένη στην κοινή τους ρωσική διπλωματική παιδεία και στην αμοιβαία κατανόηση της ανάγκης για σταθερότητα στον ελλαδικό χώρο.

Ο Καποδίστριας, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, γνώριζε καλά τον ρόλο που μπορούσε να διαδραματίσει ο ρωσικός στόλος στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπό την ανοχή –και συχνά τη σιωπηρή υποστήριξή του– ο Ρικόρντ ανέλαβε την προστασία των ελληνικών θαλασσών, την καταστολή της πειρατείας και τη διασφάλιση των εμπορικών και επικοινωνιακών γραμμών.

Η δράση του μπρικιού «Αίας», το 1832, στον κόλπο της Βιδάβης και η μεταφορά των αιχμαλωτισμένων πειρατικών πλοίων στο Γαλαξίδι, εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη συντονισμένη πολιτικο-ναυτική στρατηγική. Η Ελλάδα, χωρίς ακόμη επαρκές εθνικό ναυτικό, στηρίχθηκε στην παρουσία του ρωσικού στόλου για να επιβάλει την έννομη τάξη και να προστατεύσει τους παράκτιους πληθυσμούς.

Ο Ρικόρντ, ενεργώντας σε πλήρη συνεννόηση με την ελληνική κυβέρνηση, λειτούργησε ως εγγυητής ασφάλειας σε μια κρίσιμη περίοδο μετάβασης, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην εδραίωση της κρατικής κυριαρχίας της Ελλάδας. Η δράση του δεν υπήρξε απλώς ναυτική, αλλά βαθιά πολιτική, καθώς υποστήριξε έμπρακτα το όραμα του Καποδίστρια για ένα οργανωμένο, νόμιμο και ασφαλές ελληνικό κράτος

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ενταχθεί και η δράση του μπρικιού «Αίας» στον κόλπο της Βιδάβης το 1832. Η ναυμαχία με τα πειρατικά πλοία δεν ήταν απλώς ένα τοπικό επεισόδιο, αλλά μέρος μιας ευρύτερης διεθνούς προσπάθειας, υπό ρωσική αιγίδα, για την εμπέδωση της ασφάλειας, της νομιμότητας και της κρατικής κυριαρχίας της Ελλάδας στα πρώτα της βήματα ως ανεξάρτητο κράτος.

Ο κυβερνήτης του πλοίου, καπετάνιος Λαβρόβ, ενεργώντας με αποφασιστικότητα και σύμφωνα με τις εντολές του ρωσικού στόλου για την καταστολή της πειρατείας, δεν περιορίστηκε σε αποτρεπτικούς ελιγμούς. Αντιθέτως, προχώρησε σε ναυτική σύγκρουση, η οποία εξελίχθηκε γρήγορα σε κανονική ναυμαχία μικρής κλίμακας.

Υπάρχει καταγραφή του γεγονότος από τον ίδιο των καπετάνιο Λαβροβ : «Μετά από την επίσημη ενημέρωση για την δράση των πειρατών στο Κόλπο της Ναυπάκτου και παράκληση για βοήθεια σε μένα από τους κατοίκους του Γλαξιδίου πήρα την απόφαση να συνδράμω και στις 22-00 το βραδυ στις 26/3 ήμουν ηδη στο Γαλαξίδι. Επανέφερα την τάξη στην πόλη και στις 28/3 το πρωί ξεκίνησα για την αναζητηση των πειρατών. Ανακάλυψα τα 5 πλόια στο κόλπο κοντά στο χωρίο Βίδαβη (σημερινόι Άγιοι Πάντες) , που ήταν αγκυρωμένα κοντά στην στεριά . Πλισίαζα κοντά και μόλις έριξα άγκυρα και οι ναυτικοί μου ήταν ακόμα στα κατάρτια , δεχτηκά πυροβολισμό κανονιου με βλήμα και με μια γρανατα. Έκπληκτος με αυτή την απρόκλητικη επίθεση έδωσα εντολή να σταλέι μια βάρκα με αντιπροσωπεία στα πλοία αυτά για να ερωτηθουν οι επικεφαλής τους για ποιο λόγο ανοιξαν πύρ. Δεν πρόλαβε η βάρκα να κατέβει ένα άλλο βλήμα πέτυχε το πλοίο και έκοψε το ποδι σε έναν ναύτη. Τότε, σίγουρος πια για τις εχθρηκές τους προθέσεις, ανοιξα πύρ. Σε μια ώρα ανταλλαγης πυρων μια σχούνα και μια κανονιοφόρος βυθίστηκαν , οι πειρατές δραπέυτεσαν στην στερια και έτρεξαν στους κοντινους λόφους. Τα 3 υπόλοιπα πλοία τα ρυμούλκησα στο Γαλαξίδι.»

Είναι γνωστή, επίσης, η αλληλογραφία η άντιδραση για το γεγονός αυτό , λόγω ενίσχυσεις του ρόλου του ρωσσικου στόλου στον Κορινθιακό κόλπο, στην οποία οι αλλοι 2 ναύαρχοι του Αγγλικου και Γαλλικου στόλων στην Ελλάδα, ο Hugon και ο Loudon διαμαρτήρήθηκαν στον επικεφαλή του Ρωσσικου Στόλου Ναυαρχου Ρικορντ και στον υπουργό Εξωτερικών της Ρωσσίας Πρίγκιπα Νεσσελρόντε.

Η ναυμαχία

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης:

δύο από τα πειρατικά πλοία βυθίστηκαν,
τα υπόλοιπα τρία ακινητοποιήθηκαν και καταλήφθηκαν,
και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στο Γαλαξίδι, υπό ρωσικό έλεγχο.

Η επιχείρηση αυτή δεν ήταν μια τυχαία σύγκρουση, αλλά πράξη επιβολής της ναυτικής τάξης, σε μια περίοδο όπου το ελληνικό κράτος δεν διέθετε ακόμη επαρκείς ναυτικές δυνάμεις για την πλήρη αστυνόμευση των θαλασσών του.

Η σημασία του γεγονότος

Η δράση του μπρικιού «Αίας» στον κόλπο της Βιδάβης είχε πολλαπλή σημασία:

1. Αποκατέστησε την ασφάλεια στον δυτικό Κορινθιακό κόλπο και ειδικά στην περιοχή της Φωκίδας.

2. Προστάτευσε το Γαλαξίδι, το οποίο αποτελούσε κόμβο εμπορίου και ναυτιλίας.

3. Ενίσχυσε την εμπέδωση της κρατικής εξουσίας στο νέο ελληνικό βασίλειο, σε συνεργασία με τις Μεγάλες Δυνάμεις.

4. Κατέδειξε τον ρόλο της Ρωσίας ως ενεργού παράγοντα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, πέρα από τη διπλωματία.

Δεν επρόκειτο για πράξη κατοχής ή επιβολής, αλλά για διεθνή ναυτική συνδρομή σε έναν χώρο που μόλις έβγαινε από δεκαετή πόλεμο και αναρχία.

Γιατί το γεγονός ξεχάστηκε

Παρά τη σημασία του, το επεισόδιο:

δεν συνδέθηκε με την Επανάσταση του 1821,
δεν είχε ελληνικό πρωταγωνιστή,
δεν συνοδεύτηκε από μεγάλη αιματοχυσία ή ηρωική αφήγηση.

Έτσι, παρέμεινε στις σελίδες της ρωσικής ιστοριογραφίας, μακριά από τη συλλογική μνήμη του ελληνικού κοινού.

Επίλογος

Η ναυμαχία της 26ης Μαρτίου 1832 στον κόλπο της Βιδάβης αποτελεί ένα σπάνιο τεκμήριο της μεταεπαναστατικής ιστορίας της Φωκίδας. Το ρωσικό μπρίκι «Αίας», με κυβερνήτη τον Λαβρόβ, δεν πολέμησε για δόξα ή λάφυρα, αλλά για την αποκατάσταση της θαλάσσιας τάξης σε μια περιοχή που προσπαθούσε να σταθεί ξανά όρθια.

Είναι ένα γεγονός μικρό σε έκταση, αλλά μεγάλο σε σημασία — ένα ακόμη κομμάτι του παζλ που συνθέτει την αληθινή ιστορία της ελληνικής ανεξαρτησίας και των πρώτων της βημάτων.