ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ- Ο ΚΟΜΝΑΣ ΤΡΑΚΑΣ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ , ΤΟ ΔΑΚΤΥΛΙΔΙ ΤΗΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ , Ο ΔΑΙΜΟΝΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΙΑΝΗΣ ΚΑΙ «Ο ΓΑΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΦΑΧΤΑ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ»

 

Το 18 αιώνα η Αγόριανη Φωκίδας ήταν ένα όμορφο μικρό χωριό στους πρόποδες του Παρνασσού και ονομαζόταν τότε η Αγία Μαρίνα.  Εκεί ζούσε η οικογένεια των Κομνηνών , οι απόγονοι της γνωστής Βυζαντινής οικογένειας των Κομνηνών  με την καταγωγή από την Τραπεζούντα. Το παρατσούκλι της οικογένειας ήταν «Τράκας» , επειδή ο παππούς του Ήρωα του 1821 του Κόμνα Τράκα ,  Κόμνας και αυτός, μιμούνταν  από τον ήχο της σύγκρουσης των  2 λίθων  στις  αμάδες , όταν έπαιζε μικρός.

  Η παράδοση λέει ότι όταν ο Κόμνας ο Πρεσβύτερος μεγάλωσε , έγινε πρόκριτος του χωρίου και μια εποχή , περίπου στην μεσότητα του 18 αιώνα , έπεισε τους συγχωριανούς για  άγνωστο σήμερα λόγο να εναντιωθούν κατά των Τούρκων. Ακολούθησε η άνιση συμπλοκή με το τραγικό τέλος, με αποτέλεσμα οι άνδρες να θανατωθούν και τα γυναικόπαιδα να μεταφέρουν σε ένα χωριό της Φωκίδας,  το Αυλάκι και θα πεθάνουν όλοι από την κακουχία , το  ελώδης πυρετό και την πείνα.  Το χωρίο θα καταστραφεί ολοσχερώς από τα τουρκικά στρατεύματα . Ο ίδιος ο Κόμνας και η  οικογένεια του με τα 4 τότε  παιδιά κατάφερε να γλυτώσει και να φύγει στην Πελοπόννησο και να εγκατασταθεί στα Καλάβρυτα.

Υπάρχουν στοιχεία που αναφέρουν για την ενεργή συμμετοχή του Κόμνα Τράκα τον Πρεσβύτερο στα Ορλοφικά. Ο Κόμνας συμμετείχε στην Επανάσταση του 1770 ως επικεφαλής σώματος αρματολών επί των Κολοκοτρώνηδων . Ο αστικός μύθος αναφέρει για  το δακτυλίδι, δώρο της Ρωσικής Αυτοκράτειρας Αικατερίνης Μεγάλης  στον Κόμνα Τράκα για τα ανδραγαθήματα του κατά την διάρκεια των εχθροπραξιών.

 Μετά από τα 25 χρόνια , γέρος πια ο Κομνας Τράκας αποφάσισε να γυρίσει στην Φωκίδα με τους 4 γιούς από τα 7 παιδιά του, τον Γιάννη, τον Θοδωρή, τον Δημήτρη και τον Λουκά  και εγκαταστάθηκε στο Χρισσό. Με την πάροδο του χρόνου και με την στήριξη των κατοίκων του Χρισσού  αποφάσισε να ανοικοδομήσει το χωριό του . Μάζεψε την οικογένεια του και αρματωμένος πήγε στο ερειπωμένο χωριό . Εκείνη την εποχή η περιοχή ήταν ως βοσκοτόπι  στο τσιφλίκι του ενός Τούρκου Μπέη τον Ζαΐμη από τα Σάλωνα. Όταν έφτασε στην περιοχή και είδε τους αρματωμένους Κομναίους άλλα και άλλους Έλληνες από το Χρισσό προσποιήθηκε ότι δέχτηκε την απόφαση να ανοικοδομηθεί το χωριό.  

 Με πονηρία , ξέροντας την "προληπτικότητα" των χωρικών , επινόησε μια ιστορία για έναν δαίμονα που ζούσε στην περιοχή και ότι σε αυτόν οφειλόταν και η προγενέστερη καταστροφή του χωρίου της Αγίας Μαρίνας . Τότε , βλέποντας ότι οι χωρικοί πείστηκαν από τον μπέη ,  ο Τράκας , και αυτός με πονηρία , ανέφερε ότι αιχμαλώτισε τον δαίμονα αυτόν που ζούσε στο  και τον έχει μετά ως δούλο στο υπόγειο του σπιτιού του και να του κάνει όλα τα θελήματα με σατανική γρηγοράδα και μυστικότητα.  Έτσι κατάφερε να πείσει τους χωρικούς και να ξαναφτιάξει το χωριό τους . Η παράδοση λέει ότι το όνομα της Αγόριανης δόθηκε επειδή στην οικογένεια των Κομνηνών υπήρχαν πολλά αγόρια.

 Ο γιος του ο Θοδωρής Τράκας , ο πατέρας του Ήρωα του 1821 του Κόμνα Τράκα,  ο προεστός της Αγόριανης  έγινε πολύ γνωστός σε όλη την Ελλάδα για ένα επεισόδιο  στην Απελευθέρωση του πρώτου ελληνικού κάστρου,  του Κάστρου των Σαλώνων . Ο Θοδώρας Τράκας συμμετείχε στην πολιορκία του κάστρου υπό τον Πανουργιά μαζί με τα 2 τουλάχιστον παιδιά του, τον πρωτότοκο τον Σταμάτη και τον Κόμνα ,και  όταν έμαθε ή είδε , τον θάνατο του πρωτότοκου γιου του Σταμάτη ,του  εικοσιπεντάχρονου  παλικαριού ,   από τα τουρκικά πυρά φώναξε στους συντρόφους του: «Εμπρός, παιδιά! Και γάμος χωρίς σφαχτά δεν γίνεται!» , εννοώντας ότι ο πόλεμος για την Ελευθερία δεν γίνεται χωρίς θυσίες!  

Ο Κομνηνός (Κόμνας)  Τράκας ο Νεότερος ήταν πολύ αγαπητό πρόσωπο με ακέριο χαρακτήρα και είχε συμμετείχε σε όλες της μάχες που δόθηκαν στην Ρούμελη πλάι με τον Πανουργία, τον Δυοβουνιώτη, τον Αθανάσιου Διάκου, τον Οδυσσέα Ανδρούτσου και  τον Επισκόπου Σαλώνων Ησαΐα  . Μαζί με τον Δήμο Καλπόυζο, ξαδελφό του , γιο του θείου του του Ιωαννη Τράκα, τον θρυλικό πρωτοπαλίκαρο της Αγόριανης ήταν αχτύπιτο διδυμο.  Δεν είναι ευρέως γνωστό ότι πριν την Επανάσταση , το 1820 ο Κόμνας Τράκας έγινε ο Καπετάνιος των Σαλώνων , οταν  ο Αλί Πασά των Ιωαννίνων του "έδωσε"  το αρματολίκι της Άμφισσας   .  Ο Κόμνας Τράκας ήταν πολύ γενναίος και ατρόμητος και η ηγεσία των Ελλήνων Επαναστατών τον έστειλε πολλές φορές ως επικεφαλής ενός επίλεκτου σώματος μαχητών για ανίχνευση του εχθρού  ή για τους ριψοκίνδυνους  αντιπερισπασμούς.  Ο Κόμνας Τράκας συμμετείχε σε πολλές μάχες , στην Απελευθέρωση του πρώτου Ελληνικού κάστρου των Σαλώνων, την Χάνι της Γραβιάς, την μάχη της Αλαμάνας, των Βασιλικών , της Σουβάλας , στην μάχη στα  Καρκαβίλια  του Παρνασσού απέτρεψε  την αιχμαλωσία πολλών γυναικόπαιδων.

   Στην Μάχη του Σταυρού ( Μπεκή) στις αρχές του  Απριλίου του 1821 ο Κόμνας Τράκας εστάλη για έναν επικίνδυνο αντιπερισπασμό για να προσποιηθεί την επίθεση στο Ζητούνι (Λαμία)  και όταν δέχτηκε την επίθεση των υπέρτερων  δυνάμεων των Τούρκων , υποχώρησε στα υψώματα της Μπεκής και κρατούσε τον Ιερό Ναό του Αγίου Αθανασίου επί ώρες μέχρι που με άλλων έναν αντιπερισπασμό από το κύριο σώμα των Ελλήνων, αποσπάστηκε η προσοχή των Τουρκικών στρατευμάτων από το σώμα του Κόμνα Τράκα. Έκτοτε  ονομαζόταν και «ο Ήρωας της Μπεκής»

  Στην δε μάχη του Μάνεσι της Ελάτειας μαχόταν επί ώρες έναντι πολύ μεγαλύτερης δύναμης των Τούρκων που είχαν και τα ελαφριά   κανόνια  , μαζί με τους μαχητές του απέκρουσε όλες τις υποθέσεις , σκότωσε πολλούς στρατιώτες του εχθρού και βγήκε αλώβητος. Για τον ηρωισμό του αυτόν  τον αποθανάτισε ο λαός σε ένα δημοτικό τραγούδι.

 

    « Ο Δίπλας πάει, πέρασε , πέρα κατ΄τή  Μαγούλα

     να καρτερήση ένα πασσά με δύο, με τρείς χιλιάδες.

    Σαν πήγε κι αποκλείσθηκε μέσα είς τ’  ‘ Αλισάκι

    φέρουν τόπια απ’ την  ‘ Εγρυπο, κανόνια απ’ το Ζητούνι,

    να ρίξουν , να χαλάσουν αυτόν τον γιόν  του Τράκα

    και μια φωνή ακούστηκε, και μια φωνη του λέει :

-         Μην είσαι συ ο Πανουργιας, μην εισαι κι ο Λυσσέας;

-         Δεν ειμ εγώ ο Πανουργιας , δεν ειμ κ ο Λυσσέας,

μον ειμ απ’ την Αγόριανη , της Φουρκας το ξεφτερ»

 

 Ο Μπουσγας , ένας υφοπλαρχηγός,  όταν τελείωσαν οι κανονιοβολισμοί και οι εχθροπραξίες , έγραψε στον Οδυσσέα Ανδρούτσο : « Ο πόλεμος έπαψε και αγνοούμε τι απόγιναν οι δικοί μας κλεισμένοι, αλλά αν δεν κλεινόταν ο Κόμνας Τράκας στο Αλησάκι του Μάνεσι κάνεις από μας που φύγαμε δεν θα έμεινε ζωντανός από το ιππικό των Τούρκων που μας καταδίωκε!»   

 Συμμετείχε ο Κομνας Τράκας και στη θρυλική μάχη της Άμπλιανης στα ταμπούρια του Γέρου Πανουργιά στο σώμα του Νάκου Πανουργιά.   Η συμμετοχή του στις μάχες ποτέ δεν περνά απαρατήρητη και τον αναφέρουν όλοι οι ιστορικοί της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 , ο Περράβιος, ο Φιλήμων, ο Παπαρηγόπουλος, ο Τρυκόυπης , ο Γούδας και οι άλλοι. Επίσης ο Κόμνας Τράκας έχει διαθέσει 100.000 γρόσια από την προσωπική του περιουσία για τις ανάγκες της Επανάστασης. Μετά το τέλος του Απελευθερωτικού Αγώνα ο Κόμνας ουδέποτε ενόχλησε την κυβέρνηση και τον Βασιλιά Όθωνα για να επωφεληθεί  από  την επαναστατική και στρατιωτική του δράση. Ο δε Βασιλιάς Όθωνας  συμπαθούσε ιδιαίτερα τον Κόμνα για την ειλικρίνεια του και για τον μαχητικό του πνεύμα και τον ακέραιο χαρακτήρα. Επίσης εκτίμησε τη πλήρης αποστροφή του Ηρώα της Επανάστασης από κάθε πολιτική δραστηριότητα. Στο τέλος του Απελευθερωτικού Αγώνα , το 1835 ο Βασιλιάς απένειμε στον Κόμνα Τράκα το παράσημο του «Ταγματάρχη του Φάλαγγος»  . Ο υιός του Κόμνα Τράκα ο Λεωνίδας κατέγραψε από τα λόγια και διηγήματα του πατέρα του την "Χειρόγραφη Ιστορία της Οικογένειας Τράκα"  που βρίσκεται στην συλλογή της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας της Ελλλάδας όπου υπάρχει και ένα κείμενο γραμμένο ιδιοχείρως από τον ήρωα του 1821 του Κόμνα Τράκα . 

 Ευχαριστώ θερμά τον φίλο Θεοδώρα Γκούμα για την πολύτιμη βοήθεια του στην συλλογή των πληροφοριών και την ανάλυση και ερμηνεία των πρωτότυπων κειμένων. 

                                                             

 

                                                                       

 

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ: ΠΩΣ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ Η ΑΜΦΙΣΣΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΡΓΟ ΤΟΥ ΑΙΦΕΛ ? ΛΟΓΩ ΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΣΕΡ ΛΩΡΕΝΣ ΑΛΜΑ-ΤΑΝΤΕΜΑ!

 

Ο σερ Λώρενς Άλμα Τάντεμα ήταν βρετανικός ζωγράφος ολλανδικής καταγωγής, γεννημένος  το 1836  στην οικογένεια συμβολαιογράφου στην πόλη της Βόρειας Ολλανδίας Dronrijp και ήταν το 6 παιδί στο σπίτι . Η μητέρα  του ήθελε τα παιδία της να ξέρουν να έχουν καλλιτεχνική φλέβα , τους έβαλε να μαθαίνουν  ζωγραφική και όλοι τους παρακολουθούσαν  μαθήματα ζωγραφικής στο εργαστήριο του τοπικού  ζωγράφου . Από το γυμνάσιο ο μικρός Λώρενς λάτρευε την ιστορία και την μελετούσε με ιδιαίτερο ζήλο  . Μετά από την ξαφνική διάγνωση της φυματίωσης και «περιμένοντας τον θάνατο»   ο έφηβος Τάντεμα αφοσιώθηκε πλήρως  στην ζωγραφική και μελετούσε την τέχνη της από το βιβλίο του Λεονάρντο ντα Βίντσι για το πώς να γίνεις ζωγράφος.  Η αρρώστια υποχώρησε και ο Λώρενς συνέχισε να σπουδάσει ζωγραφική στην Ακαδημία της Αμβέρσας και αργότερα , τελιωνοντας τις σπουδές του εκεί , ξεκίνησε και  για  3 χρόνια μελετούσε σε βάθος την ιστορία , αρχιτεκτονική και ενδυμασία των αρχαίων λαών . Ακολούθησαν  και αλλες σπουδές του και η εργασία του στο εργαστήριο του πολύ γνωστού τότε Βέλγου ζωγράφου τον Χέντρικ Λεις . 

   Στα 26 του χρόνια , το 1862 ο Τάντεμα άρχισε    να δουλεύει αυτόνομα και σταδιακά έγινε ακαδημαϊκός ζωγράφος ευρωπαϊκού επιπέδου.  Από τότε  το στυλ του ζωγράφου ξεχώριζε για  απίστευτη λεπτομέρεια σε όλα και μεγάλη γκάμα ξεχωριστών χρωμάτων,  πάνω σε ιστορικό γεγονός ή πρόσωπο.  Το 1869 μετά από τα καινούρια προβλήματα υγείας και την αδυναμία των ιατρών του Βελγίου να βάλουν μια συγκεκριμένη διάγνωση ο Λώρενς Τάντεμα μετακομίζει στο Λονδίνο του τέλους της Βικτωριανής Εποχής. Εκεί ξεδιπλώνεται το πλούσιο ταλέντο του και ο   Τάντεμα καταξιώνεται ως   ζωγράφος ιστορικών θεμάτων και σκηνών της καθημερινής ζωής από τη ρωμαϊκή ιστορία και τα έργα του είχαν τεράστια δημοτικότητα στις μεσοαστικές τάξεις της βικτωριανής Αγγλίας.

  Ο Λώρενς δεν έχει έρθει ποτέ στην Ελλάδα , αλλά έχει επισκεφτεί 3 φορές την Ιταλία , ήταν λάτρης της Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής τέχνης, θαύμασε την αρχαία πολύ της Πομπηίας και ζωγράφισε πάρα πολλά έργα με τα θέματα της Αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης.

  Ένα από τα καλύτερα του έργα ήταν «Οι γυναίκες της Άμφισσας» όπου ζωγραφίζει το 1889  ένα στιγμιότυπο από το  έργο « Τα Ηθικά» του Πλουτάρχου . Ο φιλόσοφος περιγράφει ένα γεγονός του 3 Ιερού Πολέμου , όπου οι ακόλουθες του Θεού Διόνυσου οι Θυιάδες αλλόφρονες παραπλανώντας μακριά από την περιοχή τους έφτασαν στην Άμφισσα , εξουθενωμένες και χωρίς ακόμα να βρουν τα λογικά της έπεισαν στην αγορά της πόλης να κοιμηθούν .  Εκείνη την εποχή , το 354 π Χ. η Άμφισσα , η πρωτεύουσα των Οζολών Λοκρών γνώριζε την φωκική κατοχή , μετά από τις επιτυχημένες επιχειρήσεις του φωκικού Στρατηγού Ονόμαρχου . Στην πόλη υπήρχε η φρουρά φωκέων μισθοφόρων. Οι γυναίκες της Άμφισσας , φοβούμενες οι  στρατιώτες θα πειράξουν τις γυναίκες αυτές και η πόλη θα καταραστεί από τους θεούς , έτρεξαν στην αγορά , περικύκλωσαν τις Θυιάδες και προστάτευαν τις μέχρι να   ξυπνήσουν . Όταν οι Θυιάδες ξύπνησαν οι γυναίκες της Άμφισσας τους πρόσφεραν φαγητό και τους οδήγησαν έξω από την πόλη για να πάνε στην περιοχή τους.  Αυτό το γεγονός το απαθανάτισε ο Σερ Λώρενς Αλμα Τάντεμα με μεγάλη μαεστρία και ταλέντο. Το έργο « Οι γυναίκες της Άμφισσας» στάλθηκε στην Παγκόσμια Έκθεση στο Παρίσι του 1889, οπού το μεγαλύτερο αξιοθέατο , που έκλεψε τις εντυπώσεις , ήταν ο γνωστός πλέον σε όλους Πύργος , που έκτισε ο Γούσταβος Άιφελ ειδικά για την έκθεση.  Ο πινάκας του Τάντεμα εντυπωσίαζε , όπως  αναμενόταν, και κέρδισε το Χρυσό Μετάλλιο. Σήμερα ο πίνακας "Οι γυναίκες της Άμφισσας" βρίσκεται στο Μουσείο Τεχνών  " Clark Art Institute" στην πόλη Williamstown στην Μασαχουσέτη. 

Ο Τάντεμα ζωγράφισε συνολικά 408 πίνακες και περισσότερα από τα 300 έργα είχαν θέμα την Αρχαία Αίγυπτο, την  Ελλάδα και την Ρώμη. Στο σπίτι του ζωγράφου βρισκόταν στην υπερόπτη θέση το ρητό του Ιπποκράτη  «ο Βιος βραχύς , και η Τέχνη μακρά» . Υπάρχει ισχυρισμός ότι ο Οσκαρ Ουάιλντ στο έργο του «Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ»  περιγράφει το εργαστήριο του Λώρενς Τάντεμα.  Το 1899 η Βασίλισσα Βικτώρια του  απέμενε τον τίτλο του Ιππότη και έγινε  μόλις όγδοος  μην Βρετανός ζωγράφος που πήρε  τον τίτλο του Σερ ( μετά απο τους άλλους  Ολλανδούς  ζωγράφους ,  τον Πάουλ Ρούμπενς και τον Άντονι βαν Ντάικ).  Ο Σερ Λώρενς  Άλμα Τάντεμα πέθανε το 1912 στην ηλικία των 76 ετών από τις επιπλοκές του έλκους στομάχου στο Βισμπάντεν και θάφτηκε στο Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο.

                                                             

                                                                               

       

 

  σερ Λ