ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ : Η ΓΝΩΣΤΗ -ΑΓΝΩΣΤΗ ΛΙΜΝΗ ΤΟΥ ΜΟΡΝΟΥ

 Η λίμνη του Μόρνου δεν δημιουργήθηκε τυχαία στη Φωκίδα. Η επιλογή της συγκεκριμένης θέσης ήταν αποτέλεσμα πολυετούς υδρολογικής, γεωλογικής και τεχνικής μελέτης. Αν και στην Ελλάδα εξετάστηκαν και άλλες πιθανές λύσεις για την υδροδότηση της Αθήνας, η λεκάνη του Μόρνου αποδείχθηκε ότι συγκέντρωνε έναν σπάνιο συνδυασμό πλεονεκτημάτων

Γιατί επιλέχθηκε η Φωκίδα;

1. Άφθονα νερά
Ο ποταμός Μόρνος συγκεντρώνει τα νερά μιας μεγάλης ορεινής λεκάνης απορροής που τροφοδοτείται από τα βουνά:

• Γκιώνα
• Βαρδούσια
• Οίτη
• τα δυτικά υψώματα του Παρνασσού.

Οι έντονες βροχοπτώσεις και τα χιόνια εξασφαλίζουν μεγάλες ποσότητες νερού κάθε χρόνο.

2. Εξαιρετική ποιότητα νερού

Το νερό του Μόρνου θεωρείται από τα καθαρότερα της Ελλάδας, επειδή:

• προέρχεται κυρίως από ορεινές φυσικές πηγές,
• η περιοχή έχει περιορισμένη βιομηχανική δραστηριότητα,
• η λεκάνη απορροής κατοικείται αραιά,
• τα ασβεστολιθικά πετρώματα λειτουργούν σαν φυσικό φίλτρο.

Γι' αυτό χρειάζεται σχετικά περιορισμένη επεξεργασία πριν φτάσει στην Αθήνα.

3. Ιδανική γεωμορφολογία

Η κοιλάδα του Μόρνου είναι στενή στο σημείο όπου κατασκευάστηκε το φράγμα.

Αυτό επέτρεψε:

• μεγάλο όγκο αποθήκευσης,
• σχετικά μικρό μήκος φράγματος,
• αυξημένη ασφάλεια και σταθερότητα.

4. Το υψόμετρο

Η λίμνη βρίσκεται περίπου στα 380 μέτρα.

Το υψόμετρο αυτό διευκολύνει τη μεταφορά του νερού προς την Αττική μέσω βαρύτητας σε μεγάλο μέρος της διαδρομής, μειώνοντας την ανάγκη για ενεργοβόρες αντλήσεις.

5. Σχετική εγγύτητα στην Αθήνα

Παρότι απέχει περίπου 200 χιλιόμετρα, η απόσταση ήταν τεχνικά διαχειρίσιμη για την κατασκευή του μεγάλου υδραγωγείου που μεταφέρει το νερό έως την Αττική

Η Λίμνη Μόρνου με αριθμούς

Η Λίμνη Μόρνου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα υδροδοτικά έργα της σύγχρονης Ελλάδας και τον βασικό ταμιευτήρα του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος της Αττικής. Τα βασικά χαρακτηριστικά της αποτυπώνουν το μέγεθος και τη στρατηγική σημασία του έργου.

Βασικά στοιχεία

• Θέση: Δωρίδα, Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας
• Ποταμός: Μόρνος
• Είδος: Τεχνητή λίμνη – ταμιευτήρας πόσιμου νερού
• Έτος ολοκλήρωσης του φράγματος: 1979
• Ύψος φράγματος: περίπου 126 μέτρα
• Μήκος στέψης φράγματος: περίπου 815 μέτρα
• Τύπος φράγματος: Χωμάτινο με αργιλικό πυρήνα
• Μέγιστη χωρητικότητα ταμιευτήρα: περίπου 780 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού
• Επιφάνεια λίμνης: περίπου 19–20 τετραγωνικά χιλιόμετρα (ανάλογα με τη στάθμη)
• Μέγιστο βάθος: ξεπερνά τα 120 μέτρα σε ορισμένα σημεία
• Υψόμετρο επιφάνειας λίμνης: περίπου 380 μέτρα

Η Λίμνη Μόρνου δημιουργήθηκε με την κατασκευή του Φράγματος του Μόρνου (1969–1979), το οποίο ανεγέρθηκε κυρίως πάνω στην κοίτη του ποταμού Μόρνου. Ωστόσο, η λίμνη δεν τροφοδοτείται μόνο από αυτόν, αλλά και από αρκετούς παραποτάμους και ορεινά ρέματα της Γκιώνας και των Βαρδουσίων.

Τα κύρια υδάτινα ρεύματα που τροφοδοτούν τη λίμνη είναι:

• Ο ποταμός Μόρνος (ο κύριος υδάτινος άξονας της λεκάνης απορροής).
• Ο Κόκκινος ποταμός, σημαντικός παραπόταμος του Μόρνου.
• Ο Χάραδρος, που συγκεντρώνει νερά από τις πλαγιές των Βαρδουσίων.
• Πλήθος ορεινών χειμάρρων και εποχικών ρεμάτων που κατεβαίνουν από:
• τη Γκιώνα,
• τα Βαρδούσια,
• την Οίτη 
• και τα γύρω ορεινά συγκροτήματα της Δωρίδας.

Η ενίσχυση από τον Εύηνο

Η φυσική παροχή του Μόρνου κρίθηκε με την πάροδο του χρόνου ανεπαρκής για τις αυξανόμενες ανάγκες της Αττικής. Για τον λόγο αυτό κατασκευάστηκε το έργο εκτροπής του ποταμού Ευήνου.

Από το 2001, μέρος των νερών του ποταμού Ευήνου μεταφέρεται μέσω:

• του Φράγματος του Ευήνου (Αγίου Δημητρίου),
• μιας σήραγγας μήκους περίπου 30 χιλιομέτρων,

και καταλήγει στη Λίμνη Μόρνου, ενισχύοντας σημαντικά τα αποθέματά της.

Ένα μοναδικό υδροδοτικό σύστημα

Σήμερα η Λίμνη Μόρνου αποτελεί την «καρδιά» του υδροδοτικού συστήματος της πρωτεύουσας. Τα νερά της προέρχονται από:

• τον ποταμό Μόρνο,
• τους παραποτάμους του (Κόκκινος, Χάραδρος και δεκάδες ορεινά ρέματα),
• καθώς και από την εκτροπή του ποταμού Ευήνου.

 

Η σημασία της για την Ελλάδα

Η Λίμνη Μόρνου αποτελεί:

• τον σημαντικότερο ταμιευτήρα πόσιμου νερού της Αττικής,
• βασικό τμήμα του Εθνικού Συστήματος Ύδρευσης,
• μία από τις μεγαλύτερες τεχνητές λίμνες της χώρας.

Από τη λίμνη υδροδοτούνται:

• η Αθήνα,
• ο Πειραιάς,
• και το σύνολο σχεδόν του Λεκανοπεδίου Αττικής.

Συνολικά, το νερό του Μόρνου καλύπτει τις ανάγκες περισσότερων από 4,5 εκατομμυρίων κατοίκων, δηλαδή σχεδόν του μισού πληθυσμού της Ελλάδας.

 

Ένα εντυπωσιακό τεχνικό έργο

Το νερό της λίμνης μεταφέρεται προς την Αττική μέσω ενός από τα μεγαλύτερα υδραγωγεία της Ευρώπης.

• Μήκος σήραγγας μεταφοράς νερού: περίπου 192 χιλιόμετρα
• Τελικός προορισμός: τα διυλιστήρια νερού της Αττικής (Κιούρκα, Μάνδρα, Πολυδένδρι κ.ά.)

Η κατασκευή της σήραγγας και του φράγματος θεωρήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια έργα της μεταπολεμικής Ελλάδας και εξακολουθεί να αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας για τη χώρα.

 

Η λίμνη και το φυσικό περιβάλλον

Η λεκάνη απορροής του Μόρνου προστατεύεται από αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς, ώστε να διατηρείται η εξαιρετική ποιότητα του νερού.

Η περιοχή περιβάλλεται από τα βουνά:

• Γκιώνα
• Βαρδούσια
• Τρίκορφο 

και φιλοξενεί πλούσια πανίδα με:

• χρυσαετούς,
• φιδαετούς,
• βίδρες,
• ζαρκάδια,
• αλεπούδες,
• αγριογούρουνα
• και δεκάδες είδη μεταναστευτικών πουλιών.

 

Η λίμνη της μνήμης

Για τη δημιουργία της λίμνης πλημμύρισαν ολόκληρες κοιλάδες, γεωργικές εκτάσεις και ιστορικοί οικισμοί.

Κάτω από τα νερά της βρίσκονται σήμερα:

• η αρχαία Καλλίπολη (Κάλλιο), μία από τις σημαντικότερες πόλεις των Οζολών Λοκρών,
• το πεδίο των συγκρούσεων κατά τη γαλατική εισβολή του 279 π.Χ., όπου οι Αιτωλοί, οι Λοκροί και οι Φωκείς ανέκοψαν την προέλαση των Γαλατών προς τους Δελφούς,
• παλαιοί οικισμοί, καλλιέργειες, δρόμοι και εκκλησίες, που αποτελούν σήμερα ένα μοναδικό «υποθαλάσσιο» ιστορικό τοπίο.

Το χαρακτηριστικό καμπαναριό του παλαιού Αγίου Νικολάου, που εμφανίζεται όταν πέφτει η στάθμη του νερού, αποτελεί το πιο συγκινητικό σύμβολο αυτής της χαμένης κοιλάδας.

 

Γνωρίζατε ότι…

💧 Κάθε ποτήρι νερό που πίνεται στην Αθήνα μπορεί να έχει ξεκινήσει το ταξίδι του από τις πλαγιές της Γκιώνας και των Βαρδουσίων .

Η Λίμνη Μόρνου δεν αποτελεί μόνο ένα σπουδαίο τεχνικό έργο. Είναι ένας τόπος όπου η φύση, η ιστορία, η μνήμη και η σύγχρονη ζωή συνδέονται άρρηκτα, καθιστώντας τη Φωκίδα έναν από τους σημαντικότερους «υδροδότες» της Ελλάδας.